Lao xương: Hiểu đúng căn nguyên từ cốt tủy để tránh nguy cơ bại liệt

Bệnh lao xương xảy ra khi trực khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis xâm nhập và gây nhiễm khuẩn xương. Bệnh rất dễ lây lan, có tiến triển nhanh chóng và gây ra nhiều biến chứng nếu không kiểm soát kịp thời. Hiện tại vi khuẩn lao đã có thuốc đặc hiệu, tuy nhiên bệnh thường có tiến triển phức tạp và đòi hỏi phải cẩn trọng trong suốt thời gian chữa trị.

Bệnh lao xương dưới góc nhìn Y học cổ truyền

Trong Đông y, lao xương không chỉ đơn thuần là một sự nhiễm khuẩn tại chỗ. Nó được xếp vào phạm vi các chứng “Cốt lao” hoặc “Hư lao”. Nguyên nhân thường do cơ thể vốn dĩ suy nhược, chính khí kém khiến cho tà độc (vi khuẩn lao) thừa cơ xâm nhập. Khi Phế khí hư suy, không còn khả năng tuyên phát và túc giáng, tà độc theo huyết mạch đi sâu vào kinh lạc, khu trú tại xương khớp gây nên tình trạng bế tắc.

Xương khớp vốn được nuôi dưỡng bởi tinh túy của Can và Thận (Can chủ cân, Thận chủ cốt). Khi tạng Thận hư tổn, cốt tủy không đầy đủ, tạo điều kiện cho phong, hàn, thấp, nhiệt cùng tà độc kết tụ lại. Sự bế tắc này lâu ngày sinh nhiệt, làm tiêu hao tân dịch, dẫn đến hiện tượng cốt chưng (nóng trong xương) và cuối cùng là hoại tử, hình thành nên các ổ mủ mà Đông y gọi là “áp xe lạnh”.

Cốt tủy là tinh hoa của ngũ tạng, một khi tà độc đã thâm nhập vào sâu trong xương, việc hồi phục không thể chỉ nhìn vào chỗ đau mà phải xoay vần lại cả bộ máy vận hành khí huyết bên trong.

Nhận diện căn nguyên và cơ chế hình thành triệu chứng

Y học cổ truyền tập trung vào việc giải thích tại sao cùng tiếp xúc với nguồn bệnh nhưng có người mắc, người không. Đó chính là sự khác biệt về “Chính khí”. Khi chính khí mạnh, tà khó xâm lấn. Ngược lại, khi cơ thể mệt mỏi kéo dài, tạng phủ suy yếu, vi khuẩn lao sẽ di chuyển từ phổi hoặc hạch (nơi cư trú ban đầu) theo đường kinh lạc đến xương.

Biểu hiện của lao xương thường được chia thành các thể bệnh điển hình:

• Thể Âm hư hỏa vượng: Người bệnh thường có biểu hiện sốt nhẹ về chiều, lòng bàn tay bàn chân nóng (ngũ tâm phiền nhiệt), gầy sút, ra mồ hôi trộm. Đây là dấu hiệu của việc tân dịch bị thiêu đốt, âm huyết suy kiệt.
• Thể Khí huyết lưỡng hư: Sắc mặt xanh xao, mệt mỏi, ăn uống kém, vùng xương đau âm ỉ, vận động khó khăn. Lúc này, cả nguồn năng lượng (Khí) và nguồn nuôi dưỡng (Huyết) đều đã cạn kiệt.
• Thể Đàm thấp ngưng tụ: Hình thành các khối sưng, áp xe nhưng không đỏ, không nóng (áp xe lạnh). Đây là do tà độc kết hợp với đàm thấp làm tắc nghẽn kinh mạch nghiêm trọng.

Nếu không được phát hiện sớm, sự biến dạng xương (như xẹp đốt sống, lệch khớp) chính là hệ quả của việc cốt tủy bị ăn mòn, khí huyết không còn đường lưu thông để nuôi dưỡng vùng thương tổn.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn: Trong thực tế lâm sàng, Lão nhận thấy rất nhiều trường hợp Bà con chỉ tập trung vào việc dập tắt cơn đau tại chỗ bằng các loại thuốc giảm đau nhanh mà quên mất rằng căn nguyên lại nằm ở sự suy kiệt của tạng phủ và sự hiện diện của tà độc trong máu. Lao xương là một minh chứng rõ rệt cho việc “đau đâu chưa hẳn bệnh ở đó”. Có những ổ lao phát ra ở khớp gối nhưng thực chất mầm bệnh lại bắt nguồn từ sự hư tổn ở Phế và sự yếu nhược của Thận từ nhiều năm trước. Nếu chỉ xử lý triệu chứng bên ngoài mà bỏ qua việc điều chỉnh cơ địa, bồi bổ chính khí và triệt tiêu tà độc tận gốc, bệnh rất dễ tái phát hoặc gây ra những biến chứng liệt chi, biến dạng xương không thể phục hồi.

Các phương pháp tiếp cận điều trị và phòng ngừa

Việc xử lý lao xương đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp đa phương pháp. Y học hiện đại đóng vai trò quan trọng trong việc ức chế vi khuẩn bằng kháng sinh đặc hiệu, trong khi đó, Y học cổ truyền tập trung vào việc “Phù chính khu tà” – tức là nâng cao sức đề kháng của cơ thể để tự đào thải độc tố và phục hồi hư tổn.

Chế độ nghỉ ngơi và sinh hoạt theo y lý

Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ việc nghỉ ngơi để ổn định “ổ lao”. Trong Đông y, việc tĩnh dưỡng giúp bảo tồn khí lực, tránh cho khí huyết bị tán loạn thêm. Phòng ở cần thông thoáng, có nhiều ánh sáng tự nhiên để tiêu trừ bớt khí ẩm trệ – môi trường thuận lợi cho tà độc sinh sôi.

Dinh dưỡng bồi bổ tạng phủ

Chế độ ăn uống không chỉ là cung cấp năng lượng mà còn là một liệu pháp hỗ trợ:

• Ưu tiên thực phẩm bổ huyết, dưỡng âm như: thịt nạc, lòng đỏ trứng, các loại đậu, nấm hương.
• Bổ sung rau xanh và chất xơ để hỗ trợ tiêu hóa, giúp cơ thể thanh lọc độc tố từ thuốc điều trị.
• Tránh tuyệt đối các chất kích thích, đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ vì chúng làm tích tụ thêm nhiệt độc, khiến tình trạng viêm nhiễm sưng nề thêm trầm trọng.

Khi các triệu chứng bắt đầu ổn định, việc tập luyện nhẹ nhàng hoặc sử dụng các biện pháp trị liệu không dùng thuốc có thể được cân nhắc để thông kinh hoạt lạc, tránh teo cơ và cứng khớp.

Lời căn dặn về tinh thần và phòng bệnh

Bệnh lao xương dù nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu chúng ta có thái độ đúng đắn. Không nên quá hoang mang nhưng tuyệt đối không được chủ quan. Việc tầm soát định kỳ, tiêm vaccine BCG cho trẻ nhỏ và giữ gìn vệ sinh môi trường sống là những lá chắn quan trọng nhất.

Sức khỏe không đến từ những liều thuốc tiên, nó đến từ sự thấu hiểu cơ thể và lối sống thuận tự nhiên, giữ cho tâm an và khí hòa.

Bệnh lao xương có thể lây lan qua đường hô hấp và đường máu, do đó người bệnh cần có ý thức bảo vệ cộng đồng bằng cách đeo khẩu trang và hạn chế tiếp xúc gần trong giai đoạn vi khuẩn còn hoạt động. Việc điều trị bệnh không chỉ là chữa cho một cá nhân mà còn là trách nhiệm bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình và xã hội.

Để thấu hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của mình cũng như nhận được những lời khuyên chuyên môn về lộ trình phục hồi xương khớp sau nhiễm khuẩn, bà con có thể kết nối để được hỗ trợ cụ thể qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.