Tiêu chuẩn chẩn đoán viêm khớp dạng thấp: Hiểu đúng để cứu lấy khớp xương

Viêm khớp dạng thấp là một bệnh lý xương khớp mạn tính tự miễn, không chỉ gây ra những cơn đau nhức, sưng tấy tại khớp mà còn có thể dẫn đến biến dạng khớp và mất khả năng vận động nếu không được nhận diện sớm. Trong y học cổ truyền, chứng bệnh này thường được xếp vào phạm vi chứng Tý. Hiểu rõ các tiêu chuẩn chẩn đoán không chỉ giúp chúng ta chủ động trong việc thăm khám mà còn là cơ sở để điều chỉnh chế độ sinh hoạt, bảo vệ chính khí cơ thể trước sự xâm nhập của tà khí.

Bản chất viêm khớp dạng thấp dưới góc nhìn y học cổ truyền

Theo y lý phương Đông, viêm khớp dạng thấp hình thành khi chính khí (sức đề kháng) suy yếu, tạo điều kiện cho các ngoại tà như Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm thấp) xâm nhập vào cơ thể. Các yếu tố này khu trú tại kinh lạc, gân cốt, làm khí huyết vận hành không thông suốt, gây nên tình trạng sưng, nóng, đỏ, đau.

• Thể hành tý (do Phong): Cơn đau thường di chuyển từ khớp này sang khớp khác, người bệnh có cảm giác sợ gió.
• Thể thống tý (do Hàn): Đau dữ dội tại một vị trí cố định, đau tăng khi gặp lạnh và giảm khi châm cứu hoặc chườm nóng.
• Thể trước tý (do Thấp): Khớp sưng nề, đau kèm theo cảm giác nặng nề, tê bì, thường liên quan đến yếu tố thời tiết ẩm ướt.

Về lâu dài, tà khí uất kết hóa nhiệt hoặc xâm nhập sâu vào tạng phủ, đặc biệt là can thận. Can chủ cân, thận chủ cốt; khi hai tạng này suy yếu, xương cốt không được nuôi dưỡng, dẫn đến biến dạng và dính khớp.

Các tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng hiện nay

Để nhận diện viêm khớp dạng thấp một cách chuẩn xác, y học hiện đại đã đưa ra các bộ tiêu chuẩn dựa trên biểu hiện thực tế của cơ thể. Việc chẩn đoán lâm sàng dựa vào quan sát và đánh giá các triệu chứng như đau và sưng khớp, mà người bệnh thường dễ nhầm lẫn với các bệnh khác.

Tiêu chuẩn của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ (ACR) 1987

Đây là bộ tiêu chuẩn kinh điển, thường được áp dụng cho những trường hợp bệnh đã có biểu hiện rõ rệt trên 6 tuần. Các dấu hiệu bao gồm:

• Cứng khớp vào buổi sáng: Tình trạng khớp khó vận động sau khi ngủ dậy, thường kéo dài hơn 1 giờ.
• Viêm đa khớp: Sưng đau ở ít nhất 3 nhóm khớp trong số các khớp ngón gần, bàn ngón tay, cổ tay, khuỷu, gối, cổ chân và bàn ngón chân.
• Viêm khớp bàn tay: Đặc biệt ưu tiên ghi nhận sưng đau ở các khớp cổ tay và khớp ngón tay.
• Tính chất đối xứng: Nếu sưng đau ở khớp gối trái thì khớp gối phải cũng thường có biểu hiện tương tự.
• Hạt dưới da: Các nốt sần nổi lên ở vùng xương bị tì đè hoặc gần khớp bị viêm.

Tiêu chuẩn chẩn đoán mới nhất (ACR/EULAR 2010)

Tiêu chuẩn chẩn đoán viêm khớp dạng thấp 2010 của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ và Liên đoàn chống Thấp khớp Châu Âu được ra đời nhằm mục đích phát hiện sớm bệnh ngay từ giai đoạn đầu (dưới 6 tuần). Hệ thống này tính điểm dựa trên:

• Số lượng khớp bị ảnh hưởng (ưu tiên các khớp nhỏ ở bàn tay).
• Thời gian xuất hiện các triệu chứng (trên hay dưới 6 tuần).
• Các chỉ số xét nghiệm về huyết thanh và phản ứng viêm.

Nếu tổng điểm đạt từ 6/10 trở lên, người bệnh được xác định mắc viêm khớp dạng thấp. Việc phát hiện ở giai đoạn này rất quan trọng để có hướng hỗ trợ cải thiện kịp thời, bảo vệ cấu trúc xương khớp.

Bệnh lý xương khớp không chỉ là nỗi đau của thể xác mà còn là sự bế tắc của dòng chảy sự sống trong kinh lạc. Muốn yên khớp, trước hết phải yên lòng và dưỡng khí.

Chẩn đoán cận lâm sàng và ý nghĩa của các xét nghiệm

Bên cạnh các biểu hiện bên ngoài, việc xét nghiệm máu và hình ảnh học đóng vai trò then chốt để khẳng định tình trạng bệnh một cách khách quan:

• Xét nghiệm RF (Yếu tố dạng thấp): Đo lường kháng thể dạng thấp trong máu. Kết quả dương tính cao là một chỉ dấu mạnh mẽ của bệnh.
• Xét nghiệm Anti-CCP: Một loại xét nghiệm có độ đặc hiệu rất cao, giúp phân biệt viêm khớp dạng thấp với các thể viêm khớp khác ngay cả khi chỉ số RF âm tính.
• Chụp X-quang: Giúp bác sĩ quan sát thấy các hình ảnh điển hình như bào mòn xương, hẹp khe khớp hoặc mất chất khoáng đầu xương.
• Chỉ số tốc độ lắng máu (ESR) và CRP: Đánh giá mức độ viêm nhiễm đang diễn ra trong cơ thể.

Các xét nghiệm này giúp chúng ta không chỉ xác định tên bệnh mà còn đánh giá được mức độ xâm lấn của tà khí vào sâu trong xương tủy.

Lời khuyên chăm sóc và điều chỉnh sinh hoạt

Trong quá trình theo dõi và hỗ trợ cải thiện, việc giữ gìn “Chính khí nội tại” là vô cùng quan trọng. Người bệnh cần lưu ý:

• Giữ ấm cơ thể: Tránh để các khớp tiếp xúc trực tiếp với gió lạnh hoặc nước lạnh, đặc biệt là vào ban đêm và sáng sớm.
• Vận động nhẹ nhàng: Không nên nằm bất động quá lâu khiến khí huyết ngưng trệ, nhưng cũng tránh vận động mạnh gây tổn thương thêm cho khớp đang viêm. Các bài tập dưỡng sinh, khí công thường được khuyến khích.
• Chế độ ăn uống: Ưu tiên các thực phẩm có tính ấm, giúp hành khí hoạt huyết. Hạn chế thực phẩm sống lạnh, đồ chua cay quá mức gây hại cho tạng phủ.

Bà con có thể tham khảo thêm về cách dùng lá lốt chữa viêm khớp dạng thấp tại nhà như một liệu pháp hỗ trợ làm ấm kinh lạc, giảm bớt cảm giác tê bì, nặng nề.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn

Lão dặn bà con, viêm khớp dạng thấp là căn bệnh “đeo đẳng”, nếu chỉ chăm chăm vào việc làm sao cho hết đau tức thì mà quên đi việc dưỡng tạng thì bệnh rất dễ quay trở lại. Trong lâm sàng, Lão thấy nhiều trường hợp cái “gốc” bệnh không nằm ở chỗ đau. Có người đau khớp tay nhưng căn nguyên lại do thận hư không chủ được cốt, có người sưng khớp gối nhưng lại do tỳ thấp ứ trệ. Việc chỉ xử lý triệu chứng bên ngoài mà bỏ qua cơ địa đặc thù của mỗi người là một sai lầm phổ biến. Khi thấy các dấu hiệu cứng khớp hay sưng đối xứng, bà con cần sớm tìm đến những đơn vị chuyên khoa để được đánh giá cụ thể, tránh để khớp biến dạng thì việc hỗ trợ hồi phục sẽ khó khăn hơn rất nhiều.

Việc nhận diện sớm qua các tiêu chuẩn y khoa và hiểu rõ cơ chế dưới góc nhìn Đông y sẽ giúp người bệnh có một lộ trình chăm sóc sức khỏe toàn diện. Đừng chủ quan trước những cơn đau âm ỉ, bởi đó chính là tiếng nói cảnh báo của cơ thể về sự suy giảm sức mạnh nội tại.

Nếu bà con đang gặp phải những triệu chứng sưng đau khớp kéo dài hoặc cần tư vấn thêm về cách chăm sóc xương khớp theo Đông y, hãy kết nối để nhận được sự hỗ trợ tận tình từ đội ngũ chuyên gia thông qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.