Viêm đa khớp dạng thấp: Hiểu rõ căn nguyên để tránh biến chứng

Viêm đa khớp dạng thấp (hay còn gọi là thấp khớp) là một tình trạng tự miễn phức tạp, nơi hệ thống phòng vệ của cơ thể nhầm lẫn và tấn công chính các mô liên kết tại khớp. Tình trạng này không chỉ gây đau đớn cục bộ mà còn là biểu hiện của sự mất cân bằng hệ thống, dẫn đến hủy hoại sụn chêm, đầu xương và gây biến dạng khớp nếu không được can thiệp kịp thời.

Tại Việt Nam, với đặc điểm khí hậu nhiệt đới ẩm, tỷ lệ người mắc viêm khớp dạng thấp chiếm khoảng 0,5% dân số. Đáng chú ý, phụ nữ trong độ tuổi từ 30 đến 60 có nguy cơ mắc bệnh cao gấp nhiều lần so với nam giới. Dưới góc nhìn y học cổ truyền, đây không chỉ là căn bệnh của khớp, mà là hệ quả của việc chính khí suy giảm, tạo điều kiện cho các yếu tố ngoại tà xâm nhập và cư ngụ lâu ngày tại kinh lạc.

Cơ chế hình thành viêm đa khớp dạng thấp dưới góc nhìn Đông y

Y học hiện đại định nghĩa viêm đa khớp dạng thấp qua các yếu tố miễn dịch, sự thay đổi cấu trúc màng dịch khớp và sự hiện diện của các tác nhân như virus Epstein-Barr. Những yếu tố này kích thích sản sinh các phức hợp miễn dịch, gây giải phóng các hoạt chất trung gian gây viêm, dẫn đến phá hủy mô xương và sụn khớp.

Tuy nhiên, Đông y nhìn nhận vấn đề này sâu xa hơn thông qua chứng “Tý”. Chữ “Tý” có nghĩa là sự bế tắc, không thông suốt. Khi chính khí (sức đề kháng) của cơ thể hư suy, các yếu tố ngoại tà gồm Phong (gió), Hàn (lạnh), Thấp (ẩm) và Nhiệt (nóng) thừa cơ xâm nhập vào kinh lạc, cơ nhục và xương khớp. Sự khu trú của tà khí làm khí huyết vận hành không thông, lâu ngày hóa hỏa hoặc gây ứ trệ, dẫn đến sưng, nóng, đỏ, đau tại các khớp.

Thông bất thống, thống bất thông – Khi khí huyết lưu thông thì không đau, khi đau tức là khí huyết đang bị bế tắc. Điều trị gốc rễ viêm khớp chính là khai thông dòng chảy của khí huyết và khôi phục sự cân bằng của tạng phủ.

Đặc biệt, yếu tố di truyền trong y học hiện đại tương ứng với khái niệm “tiên thiên bất túc” trong Đông y. Những người sinh ra có thể trạng yếu, chức năng Can Thận không vững vàng thường dễ bị các tác nhân bên ngoài tấn công hơn người bình thường.

Nguyên nhân gây bệnh viêm đa khớp dạng thấp dưới các tác động ngoại lai

Sự xuất hiện của viêm đa khớp dạng thấp thường không do một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố tác động vào cơ thể.

Ảnh hưởng của khí hậu và môi trường sống

Thay đổi thời tiết đột ngột, môi trường sống ẩm ướt, lạnh lẽo là tác nhân trực tiếp làm khởi phát các đợt đau cấp tính. Đặc biệt trong những ngày giao mùa, cảm giác đau nhức thường dữ dội hơn về đêm và sáng sớm. Đây chính là lúc Hàn tà và Thấp tà ngưng trệ mạnh nhất, làm co rút kinh mạch và hạn chế sự lưu thông của huyết dịch.

Tác động từ các loại vi khuẩn và virus

Nhiều nghiên cứu cho thấy các trường hợp viêm gan siêu vi B, C hoặc nhiễm lậu cầu khuẩn có liên quan mật thiết đến sự khởi phát của viêm khớp. Dưới góc độ Đông y, đây có thể coi là tình trạng “Nhiệt độc” xâm nhập sâu vào phần huyết. Khi cơ thể không đủ sức thanh thải độc tố, các tác nhân này sẽ lưu khu trú tại khớp, gây nên tình trạng viêm nhiễm kéo dài, sưng nóng và đau nhức dữ dội kèm theo sốt cao.

Chấn thương và sự đình trệ cơ năng

Ngay cả những chấn thương nhẹ như chật khớp cũng có thể tạo khe hở cho ngoại tà tấn công. Một vùng khớp từng bị tổn thương thường có khí huyết lưu thông kém hơn, biến nơi đây thành “túi chứa” cho đàm thấp và ứ huyết tích tụ, từ đó dẫn đến viêm nhiễm mạn tính.

Yếu tố cơ địa và tạng phủ

Phụ nữ thường chiếm tỷ lệ 70 – 80% số người mắc bệnh. Điều này liên quan mật thiết đến quá trình sinh nở và thay đổi nội tiết tố. Trong Đông y, phụ nữ lấy huyết làm gốc, quá trình sinh đẻ gây hao tổn huyết dịch và khí lực nghiêm trọng. Nếu không được bồi bổ đúng cách, chức năng Can (chủ cân) và Thận (chủ cốt) suy yếu, khiến khung xương khớp không còn được nuôi dưỡng đầy đủ, trở nên lỏng lẻo và dễ bị tổn thương.

Nhận diện các thể bệnh thường gặp

Việc hiểu đúng thể bệnh giúp chúng ta có hướng điều chỉnh sinh hoạt và thăm khám chính xác hơn:

• Thể hành tý (Phong thắng): Đau di chuyển từ khớp này sang khớp khác, sợ gió.
• Thể thống tý (Hàn thắng): Đau dữ dội tại một vị trí, chườm ấm thấy dễ chịu, đau tăng khi trời lạnh.
• Thể trước tý (Thấp thắng): Khớp sưng nề, cảm giác nặng nề, chân tay tê mỏi, đau cố định.
• Thể nhiệt tý: Khớp sưng nóng đỏ đau, người bệnh có thể kèm theo sốt, khát nước.

Khi các triệu chứng này kéo dài, cơ thể thường rơi vào trạng thái hư thực xen kẽ, cần một lộ trình tác động sâu để phục hồi chức năng vận động và bảo vệ sụn khớp.

Lời khuyên trong sinh hoạt và phòng ngừa

Để hỗ trợ cải thiện tình trạng viêm đa khớp, người bệnh cần chú ý:

• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là các khớp tay, chân khi thời tiết thay đổi.
• Tránh vận động quá sức hoặc mang vác nặng gây áp lực lên khớp đang bị viêm.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế các thực phẩm gây tăng phản ứng viêm như nội tạng động vật, đồ ăn quá mặn hoặc quá ngọt.
• Luyện tập các bài tập nhẹ nhàng như dưỡng sinh, yoga để khí huyết lưu thông, tránh tình trạng dính khớp, cứng khớp.

Viêm đa khớp dạng thấp là một hành trình dài cần sự kiên trì. Việc phát hiện sớm và can thiệp đúng cách bằng y học cổ truyền không chỉ giúp giảm nhẹ nỗi đau mà còn giúp bảo tồn tối đa chức năng của hệ vận động.

Nếu bà con đang gặp phải những cơn đau khớp kéo dài, sưng tấy hoặc cứng khớp vào buổi sáng, đừng chủ quan chờ bệnh tự khỏi. Hãy chủ động liên hệ để nhận được sự tư vấn chuyên môn, giúp nhận diện đúng tình trạng cơ địa của mình thông qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.