Hạt tophi ở bệnh gút: Cảnh báo biến chứng và cách xử lý từ gốc tạng

Hạt tophi là các cụm tinh thể urat natri tích tụ dưới da hoặc trong các cơ quan. Chúng xuất hiện do mức độ axit uric cao trong máu kéo dài, thường gây viêm, đau khớp và có thể gây biến chứng nhiễm trùng.

Hạt tophi là gì dưới góc nhìn Y học cổ truyền?

Hạt tophi là những cục u nhỏ nằm dưới da, thường có màu trắng. Chúng cũng có thể xuất hiện trong nhiều cơ quan khác khi người bệnh mắc phải bệnh gút. Trong Đông y, hạt tophi không đơn thuần là sự tích tụ vật chất dư thừa mà là hệ quả của quá trình “thấp nhiệt uẩn kết” lâu ngày không được giải tỏa.

Trong nhiều trường hợp, hạt tophi chủ yếu hình thành ở ổ khớp và vùng mô mềm xung quanh khớp. Phổ biến nhất là đầu gối, khuỷu tay, bàn tay, ngón chân cái, khớp bàn chân,… Khi tạng phủ (đặc biệt là Tỳ và Thận) suy yếu, chức năng vận hóa thủy thấp và bài tiết bị đình trệ, khiến các tà khí như Phong, Hàn, Thấp, Nhiệt xâm nhập, ngưng tụ thành đàm độc, lâu dần hóa thành các khối cứng mà chúng ta gọi là hạt tophi.

Ban đầu, hạt tophi rất nhỏ nhưng khi lượng axit uric tăng nhanh, tích tụ nhiều sẽ khiến cho những khối u này sẽ phát triển không ngừng, lớn dần lên. Về sau, hạt tophi rất cứng và không thể di động được như trước. Với những hạt tophi có kích thước quá lớn, chúng sẽ nhanh chóng bị vỡ ra gây viêm loét, thậm chí bị nhiễm trùng, hoại tử, khiến vết thương khó lành. Vào giai đoạn cuối, cục tophi thường gây tổn thương khớp nghiêm trọng hơn.

Sức khỏe là sự cân bằng giữa chính khí và tà khí. Khi cơ thể không còn đủ khả năng tự đào thải độc tố, những tinh thể urat kia chính là minh chứng rõ nhất cho sự bế tắc của kinh lạc.

Nếu không có biện pháp kiểm soát, người mắc bệnh gút sẽ rất dễ đối diện với hàng loạt các biến chứng vô cùng nguy hiểm như xơ vữa động mạch, sỏi thận, suy thận, tăng huyết áp,… Đặc biệt, khi hạt tophi bị vỡ ra sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các mầm bệnh tấn công gây nhiễm trùng máu. Để phát hiện hạt tophi, người bệnh có thể dùng mắt quan sát. Tuy nhiên, muốn có kết quả chính xác, bệnh nhân cần phải tiến hành siêu âm, ct scan, mri. 

Xem thêm: axit uric là gì, chỉ số axit uric bao nhiêu là cao và cách xử lý

Đặc điểm nhận diện hạt tophi ở bệnh nhân gút

Khi lượng axit uric trong cơ thể con người tăng cao sẽ nhanh chóng kết tủa thành muối urat. Chúng khiến các khớp bị sưng tấy, ửng đỏ, hình thành các khối u nổi dưới bề mặt da và gây đau nhức dữ dội cho người bệnh nếu bị tác động. Đó chính là các hạt tophi. Y học cổ truyền gọi hiện tượng này là “Thống phong lịch tiết”, ám chỉ những cơn đau chạy khắp các khớp xương như bị hổ cắn.

Dưới đây là một số đặc điểm của loại hạt này, người bệnh cần biết để sớm phát hiện và có hướng điều chỉnh kịp thời:

• Hạt có màu trắng, nhỏ, mềm, có thể di động được khi mới hình thành. Về sau, hạt tophi to lên, cứng, có màu trắng, tồn tại cố định ở một vị trí và không thể di động được. 
• Tại vùng da xuất hiện hạt tophi bị sưng tấy đỏ, đây là biểu hiện của trạng thái nhiệt độc đang bùng phát.
• Hạt tophi thường xuất hiện ở những bệnh nhân bị gút mạn tính, khi bệnh đã lấn sâu vào phần huyết và tạng phủ.
• Kích thước của hạt sẽ nhanh chóng tăng dần theo thời gian nếu chính khí suy yếu và tà khí tiếp tục tích tụ.
• Nếu hạt tophi bị vỡ ra sẽ có màu trắng đục như sữa đậu nành kết tủa.
• Bản thân hạt tophi không gây đau nhưng khi bị kích thích hoặc vỡ ra sẽ gây đau đớn vô cùng.
• Nếu không được xử lý kịp thời, hạt tophi có thể gây biến dạng phá hủy xương khớp, nhiễm trùng, hoại tử,…

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn

Dưới góc độ lâm sàng, Lão thấy rằng nhiều bà con chỉ lo tìm cách làm xẹp hạt tophi mà quên mất rằng cái “gốc” gây bệnh không nằm ở chỗ đau đó. Hạt tophi chỉ là phần ngọn, là biểu hiện của một cơ thể đã bị mất cân bằng tạng phủ trầm trọng, đặc biệt là tạng Thận đã suy giảm chức năng lọc đào thải. Nếu chúng ta chỉ xử lý triệu chứng bên ngoài bằng cách cắt bỏ hay dùng thuốc giảm đau đơn thuần mà bỏ qua việc bồi bổ cơ địa, thông kinh hoạt lạc thì sớm muộn tà khí cũng sẽ lại tích tụ và hình thành khối u mới ở vị trí khác. Việc điều trị cần phải đi sâu vào việc điều hòa khí huyết và phục hồi chức năng của Can, Thận mới mong mang lại kết quả bền vững.

Cơ chế hình thành hạt tophi theo y lý cổ truyền

Thời điểm xuất hiện hạt tophi cũng có nghĩa là người bệnh đã mắc bệnh gút mạn tính. Sự hình thành hạt tophi sớm hay muộn còn tùy thuộc rất nhiều vào mức độ nghiêm trọng của bệnh cũng như sự suy giảm chức năng vận hóa của cơ thể.

Axit uric chính là giai đoạn cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin trong cơ thể. Axit uric tồn tại dưới dạng muối monosodium urat. Với sự kết hợp giữa ion urat mang điện tích âm kết hợp với ion natri mang điện tích dương có trong huyết tương, muối urat sẽ nhanh chóng được hình thành.

Trong cơ thể người khỏe mạnh, các chất cặn bã này sẽ được khí hóa và bài tiết ra ngoài. Tuy nhiên, khi “khí hóa bàng quang” bị lỗi nhịp, muối urat sẽ nhanh chóng kết tủa và lắng đọng lại dưới dạng tinh thể hình kim. Sự lắng đọng này thường xảy ra ở những nơi xa trung tâm cơ thể, nơi nhiệt độ thấp và tuần hoàn khí huyết kém, tạo điều kiện cho các hạt tophi dần lộ diện.

Mức giới hạn hoà tan của muối urat khoảng 6,8 mg/dl ở nhiệt độ 37 độ c. Nếu nồng độ muối urat tăng vượt ngưỡng này sẽ nhanh chóng bị kết tủa. Tuy nhiên, nếu nồng độ ph trong cơ thể được cân bằng (âm dương hòa hợp), lượng muối urat có thể được bão hòa phần nào. Đây là lý do nhiều người có axit uric cao nhưng chưa có biểu hiện đau nhức ngay lập tức.

Hạt tophi có thực sự đáng lo ngại?

Hạt tophi không nguy hiểm tức thì khi mới hình thành. Tuy nhiên, nếu không được quan tâm đúng mực, chúng sẽ ngày càng phát triển to hơn và gây ra những hệ lụy khó lường:

• Viêm khớp, đau nhức khớp dữ dội do ứ trệ khí huyết.
• Cứng khớp, giảm phạm vi vận động do các tinh thể làm cản trở kinh lạc.
• Hủy hoại khớp, tàn phế khi tà khí ăn sâu vào tận xương tủy.
• Hình thành sỏi thận và dẫn đến suy thận do Thận phải làm việc quá tải.
• Vỡ hạt tophi gây lở loét, dễ nhiễm trùng do sức đề kháng (chính khí) suy giảm.

Phương pháp hỗ trợ cải thiện và kiểm soát hạt tophi

Việc kiểm soát bệnh kịp thời là rất cần thiết để tránh những biến chứng nặng nề. Tùy vào kích thước và mức độ ảnh hưởng của hạt tophi mà chúng ta có các phương án xử lý khác nhau:

1. Đào thải và làm nhỏ hạt tophi mới hình thành

Khi các hạt còn nhỏ và mềm, đây là “thời điểm vàng” để điều chỉnh từ bên trong:

• Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để hỗ trợ đào thải axit uric.
• Uống nhiều nước khoáng hoặc nước sắc thảo dược có tính lợi tiểu để thanh lọc cơ thể.
• Hạn chế thực phẩm giàu purin (đạm động vật, nội tạng) – vốn là nguồn cơn gây tích tụ thấp nhiệt.
• Tuyệt đối tránh rượu bia, thuốc lá vì chúng làm tăng hỏa độc, khiến hạt tophi phát triển nhanh hơn.

Chế độ ăn uống chính là phương thuốc đầu tiên. Ăn đúng để cơ thể nhẹ nhõm, tạng phủ được nghỉ ngơi mới là cách bền lâu nhất.

👉 Để giải quyết dứt điểm căn nguyên gây tích tụ tinh thể urat, đồng thời phục hồi chức năng can thận, giúp làm mòn dần các hạt tophi tự nhiên, mời bà con tham khảo chi tiết BÀI THUỐC XƯƠNG KHỚP

Mách bạn: chế độ ăn cho người bị tăng axit uric giúp phòng ngừa hạt tophi hiệu quả

2. Điều trị khi hạt tophi đã lớn và có nguy cơ vỡ

Khi hạt tophi đã quá lớn, cứng và gây cản trở vận động, việc can thiệp ngoại khoa có thể được cân nhắc để loại bỏ khối u, tránh nguy cơ vỡ loét. Tuy nhiên, người bệnh cần lưu ý rằng phẫu thuật chỉ giải quyết phần ngọn. Sau khi mổ, việc bồi bổ chính khí và cân bằng chuyển hóa vẫn là điều bắt buộc để tránh bệnh tái phát.

3. Xử lý đúng cách khi hạt tophi bị vỡ

Nếu không may hạt tophi bị vỡ, người bệnh cần bình tĩnh xử lý để tránh nhiễm trùng:

• Vệ sinh vết thương bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp.
• Sử dụng băng bông sạch để che phủ, tránh bụi bẩn và vi khuẩn xâm nhập.
• Nhanh chóng đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa xử lý chuyên sâu.

Việc kiểm soát hạt tophi và các biến chứng liên quan đòi hỏi sự kiên trì và một lối sống lành mạnh. Duy trì mức axit uric ổn định thông qua chế độ ăn, luyện tập và tuân thủ lộ trình điều trị là chìa khóa quan trọng để bảo vệ hệ thống xương khớp lâu dài.

Có thể bạn quan tâm

• Top 7 bệnh viện khám chữa bệnh gút uy tín, chất lượng nhất
• cách làm tan cục tophi nhanh chóng mà không phải phẫu thuật

Để được tư vấn cụ thể về tình trạng hạt tophi cũng như các bệnh lý xương khớp mạn tính theo hướng Y học cổ truyền, bà con có thể liên hệ trực tiếp qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773 để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ kịp thời.