Bệnh Celiac Ở Trẻ Em: Dấu Hiệu, Chẩn Đoán Và Điều Trị

Bệnh Celiac ở trẻ em là tình trạng rối loạn tiêu hóa do phản ứng miễn dịch với Gluten, gây ra các triệu chứng như tiêu chảy và suy dinh dưỡng. Dưới lăng kính Đông y, đây là biểu hiện của sự rối loạn công năng tỳ vị, khiến cơ thể không thể chuyển hóa tinh hoa từ thức ăn, dẫn đến khí huyết hư suy.

Bệnh Celiac ở trẻ em là gì?

Bệnh Celiac là một rối loạn tự miễn ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa phổ biến ở trẻ em. Khi trẻ mắc bệnh, hệ miễn dịch của trẻ phản ứng với Gluten như một “ngoại tà” xâm nhập. Trong Y học cổ truyền, Gluten trong các loại ngũ cốc như lúa mì, lúa mạch vốn là chất có tính nê trệ (ngưng trệ). Với những trẻ có thể chất tỳ vị hư hàn hoặc nhạy cảm, các hoạt chất này không được chuyển hóa, trở thành vật cản gây tổn thương niêm mạc ruột.

Khi trẻ mắc bệnh Celiac, hệ miễn dịch sẽ phản ứng với Gluten (một loại Protein có trong lúa mì, lúa mạch) bằng cách tấn công và phá hủy các nhung mao ở ruột non. Việc phá hủy nhung mao khiến cơ thể trẻ không thể hấp thu đúng cách các vitamin, khoáng chất, dẫn đến tình trạng “hư lao” – cơ thể kiệt quệ vì thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài.

Triệu chứng nhận biết theo biện chứng Đông y

Các triệu chứng của bệnh Celiac không chỉ dừng lại ở đường tiêu hóa mà còn biểu hiện ra toàn thân do tỳ chủ cơ nhục, chủ tứ chi:

• Tiêu hóa (Tỳ vị hư hàn): Tiêu chảy mãn tính, phân nhạt màu, mùi hôi nồng (do thức ăn không tiêu), đầy bụng, đau bụng âm ỉ, nôn mửa hoặc táo bón xen kẽ.
• Phát triển (Khí huyết bất túc): Trẻ chậm tăng cân, thấp còi, cơ bắp nhẽo, biếng ăn, sắc mặt xanh xao, mệt mỏi thiếu sức sống.
• Tâm thần & Thần kinh (Tâm tỳ lưỡng hư): Trẻ hay cáu kỉnh, quấy khóc đêm, rối loạn tâm trạng, thiếu máu gây chóng mặt.
• Ngoài da (Thấp nhiệt uất kết): Phát ban, mẩn ngứa hoặc các vùng da khô sần do huyết hư không nuôi dưỡng được da.

Lưu ý: Không phải tất cả trẻ em mắc bệnh Celiac đều có đầy đủ các triệu chứng trên. Một số trẻ chỉ có vài biểu hiện nhẹ hoặc âm thầm tổn thương bên trong mà cha mẹ khó lòng nhận biết sớm.

Nguyên nhân gây bệnh

Theo Tây y, bệnh Celiac có yếu tố di truyền rõ rệt. Nếu người thân trong gia đình mắc bệnh, trẻ có nguy cơ cao hơn. Tuy nhiên, Đông y còn chú trọng đến “Tiên thiên bất túc” (thể chất bẩm sinh yếu) kết hợp với “Hậu thiên thất điều” (chế độ ăn uống không phù hợp).

• Chế độ ăn uống: Việc cho trẻ tiếp xúc với thực phẩm chứa Gluten quá sớm (trước 6 tháng tuổi) khi tỳ vị còn non nớt dễ gây kích ứng.
• Yếu tố môi trường: Một số loại vi khuẩn đường ruột gây mất cân bằng hệ vi sinh (thấp nhiệt nội sinh) tạo điều kiện cho bệnh bộc phát.

Tham khảo thêm: Dị ứng Lactose là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị

Bệnh Celiac ở trẻ em có nguy hiểm không?

Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh Celiac sẽ làm tổn thương sâu sắc đến hệ thống tiêu hóa, gây ra các biến chứng mà Đông y gọi là chứng “Cam tích” ở trẻ em:

• Suy dinh dưỡng nghiêm trọng: Niêm mạc ruột bị bào mòn khiến tỳ vị mất khả năng vận hóa, trẻ dù ăn nhiều cũng không lớn được, dẫn đến loãng xương, thiếu máu.
• Suy giảm hệ miễn dịch: Vệ khí (hàng rào bảo vệ cơ thể) bị suy yếu, khiến trẻ dễ bị tà khí xâm nhập, hay mắc các bệnh nhiễm trùng, viêm đường hô hấp.
• Rối loạn thần kinh & Ung thư: Sự viêm nhiễm kéo dài không chỉ gây đau đầu, tê bì chân tay mà còn tiềm ẩn nguy cơ hình thành các khối u ác tính tại đường tiêu hóa (ung thư ruột non, vòm họng).
• Ảnh hưởng sinh sản: Về lâu dài, khí huyết hư tổn nặng nề có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thống sinh dục ở cả bé trai và bé gái khi bước vào tuổi dậy thì.

Chẩn đoán bệnh Celiac ở trẻ em

Việc chẩn đoán cần có sự kết hợp giữa các xét nghiệm hiện đại và quan sát lâm sàng. Bác sĩ sẽ dựa trên tiền sử bệnh lý và các xét nghiệm chuyên sâu:

• Xét nghiệm máu: Tìm kiếm các kháng thể tự miễn như tTG-IgA, DGP-IgA và EMA. Đây là minh chứng cho việc hệ miễn dịch đang “tự tấn công” chính mình.
• Sinh thiết ruột non: Đây là “tiêu chuẩn vàng”. Bác sĩ lấy mẫu mô nhỏ ở ruột để kiểm tra mức độ tổn thương của các nhung mao dưới kính hiển vi.

Có thể bạn quan tâm: Trẻ bị rối loạn tiêu hóa – Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Biện pháp điều trị bệnh Celiac theo hướng bền vững

Nguyên tắc vàng trong điều trị Celiac là “Kiêng kỵ triệt để” kết hợp với “Điều dưỡng tỳ vị”. Chế độ ăn không chứa Gluten là yêu cầu bắt buộc suốt đời để ruột non có cơ hội phục hồi.

LỜI KHUYÊN CHO CHA MẸ ĐỂ GIÚP TRẺ THÍCH NGHI:

• Thay đổi nguồn tinh bột: Thay vì lúa mì, lúa mạch, hãy sử dụng gạo nếp, gạo tẻ, ngô, khoai lang hoặc các loại hạt đậu. Đây là những thực phẩm “thuần Việt” rất tốt cho tỳ vị trẻ em.
• Đọc kỹ nhãn thực phẩm: Gluten ẩn nấp trong rất nhiều thực phẩm chế biến sẵn (nước sốt, kẹo, thực phẩm đóng hộp). Hãy tập thói quen kiểm tra kỹ trước khi cho trẻ dùng.
• Ưu tiên nấu ăn tại nhà: Việc tự tay chế biến giúp kiểm soát hoàn toàn thành phần nguyên liệu, tránh nhiễm chéo Gluten từ các dụng cụ nấu nướng.
• Bổ sung thực phẩm kiện tỳ: Các món ăn như cháo hạt sen, hoài sơn, ý dĩ rất tốt cho hệ tiêu hóa của trẻ đang trong giai đoạn phục hồi niêm mạc ruột.
• Kiên nhẫn và đồng hành: Giải thích cho trẻ hiểu về tình trạng của mình để trẻ tự giác tránh các thực phẩm gây hại khi đi học hoặc ra ngoài.

Bên cạnh việc ăn uống, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung thêm các vi chất như Sắt, Canxi, Vitamin D để bù đắp khoảng thời gian cơ thể bị thiếu hụt dinh dưỡng. Với sự chăm sóc đúng cách và kiên trì, hầu hết trẻ mắc bệnh Celiac vẫn có thể phát triển hoàn toàn bình thường và năng động.

Có thể bạn quan tâm

• Phác đồ điều trị viêm dạ dày ở trẻ em (Mới cập nhật)
• Khám dạ dày cho trẻ em ở đâu, bệnh viện nào tốt?