Các Giai Đoạn Của Zona Thần Kinh Và Cách Nhận Biết, Xử Lý

Các giai đoạn của bệnh zona thần kinh sẽ có những cách điều trị tương ứng. Trong Đông y, bệnh lý này được gọi là “Xà xuyên sang” (mụn rộp như rắn bò) hoặc “Triền đới sang”. Ở mỗi giai đoạn sẽ đặc trưng bởi các biểu hiện khác nhau do sự tương tác giữa chính khí và tà khí. Người bệnh cần xác định rõ để ngăn chặn diễn biến tiếp theo của bệnh.

Các giai đoạn của zona thần kinh và cách xử lý dưới góc nhìn Đông – Tây y

Tổn thương da do zona thần kinh gây ra được phân thành nhiều giai đoạn với những triệu chứng, đặc điểm riêng biệt. Theo quan điểm Đông y, đây là quá trình thấp nhiệt độc xâm nhập vào cơ thể khi chính khí suy yếu, kết hợp với tình trạng can hỏa vượng, gây ra các biểu hiện từ huyết ứ đến nhiệt độc tích tụ trên da.

Giai đoạn 1: Da đỏ nhẹ và ngứa (Khởi phát nhiệt độc)

Tình trạng ngứa và đỏ da là biểu hiện đặc trưng khi bệnh zona thần kinh bắt đầu bùng phát. Ở giai đoạn này, dưới góc nhìn y học hiện đại, virus bắt đầu nhân lên dọc dây thần kinh. Theo Đông y, đây là lúc nhiệt độc bắt đầu khu trú tại phần huyết, gây cảm giác châm chích, nóng ran như lửa đốt tại một vùng da nhất định.

Đa số bệnh nhân đều chủ quan và nhầm lẫn với tình trạng giời leo, kiến ba khoang cắn hay mẩn đỏ thông thường. Tuy nhiên, điểm khác biệt là cảm giác đau nhức thường xuất hiện sâu bên trong kinh lạc, không chỉ đơn thuần là ngứa ngoài da.

Cách điều trị:

• Làm sạch da bằng nước muối sinh lý để sát khuẩn, ngăn chặn thấp nhiệt lan rộng.
• Sử dụng các loại thuốc sát trùng như kẽm oxit, hồ nước để làm dịu da, thanh nhiệt tại chỗ.

Xem thêm: đau dây thần kinh sau zona: Cách khắc phục hiệu quả bệnh

Giai đoạn 2: Da nổi hồng ban, sưng và đau rát (Thấp nhiệt uất kết)

Từ giai đoạn đầu của bệnh đến giai đoạn hai chỉ mất khoảng vài giờ. Lúc này, thấp nhiệt bắt đầu tích tụ mạnh mẽ hơn, gây ra tình trạng khí huyết ứ trệ tại vùng da bị tổn thương.

• Tại khu vực có da bị đỏ sẽ xuất hiện những vết hồng ban rõ rệt.
• Sưng phù nhẹ và sẽ cảm thấy vùng da bị nóng rát dữ dội do nhiệt độc nung nấu.
• Vị trí hồng ban thường phân bố theo lộ trình của các dây thần kinh (kinh lạc) như mạn sườn (kinh Can, Đởm), cánh tay, hoặc cổ, mặt…

Giai đoạn 3: Sự xuất hiện của mụn nước gây ngứa (Hóa mủ độc)

Những mụn nước đầu tiên sẽ xuất hiện sau khoảng 12 giờ của giai đoạn 1. Đây là dấu hiệu của “thấp độc” đã hình thành rõ rệt.

• Các mụn nước có màu trắng trong, mọc sát nhau thành chùm như chùm nho, bọng nước chứa dịch.
• Mụn nước phân bố dọc theo hệ thống dây thần kinh ngoại biên, minh chứng cho việc virus đang tấn công sâu vào “lưới” thần kinh.
• Dần dần, lượng dịch trong mụn chuyển sang đục (hóa mủ), biểu hiện của tình trạng nhiệt độc thịnh.
• Cảm giác đau rát tăng lên, đôi khi đau như kim châm hoặc điện giật.
• Đối với những người có chính khí kém như người già hoặc trẻ em, cơ thể có thể phản ứng bằng cách sốt nhẹ, sưng hạch bạch huyết để chống lại tà độc.

Cách điều trị: Tuyệt đối hạn chế gãi ngứa, cào, hoặc để quần áo ma sát mạnh vào mụn nước nhằm tránh làm vỡ bọng nước khiến dịch độc lan rộng (thấp nhiệt lan truyền).

Giai đoạn 4: Loét da sau khi mụn nước vỡ (Giải độc và kết vảy)

Đây là giai đoạn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng nếu không biết cách “hành khí hoạt huyết” và sát trùng đúng cách.

• Cơn đau rát có thể trở nên dữ dội hơn khi các đầu dây thần kinh bị lộ ra do mụn vỡ.
• Sau khoảng 1 – 2 ngày, vùng da bắt đầu khô lại và đóng mài (vảy). Đây là quá trình tự chữa lành của cơ thể khi nhiệt độc dần thoát ra ngoài.
• Khi lớp mài vỡ hoặc bong tự nhiên, nếu không chăm sóc tốt dễ để lại thâm hoặc sẹo lõm do khí huyết tại vùng đó chưa được lưu thông tốt để nuôi dưỡng da.
• Khi vảy đã khô hoàn toàn, triệu chứng nóng rát và ngứa ngáy thường sẽ thuyên giảm.

Cách điều trị:

• Vệ sinh da bằng nước muối sinh lý thường xuyên.
• Sử dụng dung dịch kháng virus và sát trùng như thuốc tím, thuốc xanh methylene để làm khô vết thương.
• Để giảm ngứa ngáy và an thần, có thể dùng các thuốc hỗ trợ như loratadin, cetitrizin theo chỉ định.

Giai đoạn 5: Giai đoạn phục hồi da (Tái tạo khí huyết)

• Vùng da bắt đầu hoạt động tự tái tạo, đây là lúc cần bồi bổ “dinh huyết” để da nhanh liền.
• Trong vòng 2 – 3 ngày tiếp theo, tổn thương sẽ liền lại và hồi phục.
• Di chứng thường gặp là vết đỏ hoặc thâm, dấu hiệu của tình trạng huyết ứ chưa tan hết.

Điều trị: Sử dụng các loại kem dưỡng ẩm hoặc thuốc chứa hoạt chất thúc đẩy collagen giúp tái tạo tế bào da mới. Có thể sử dụng các biện pháp giảm đau tại chỗ như miếng dán lidocaine nếu vẫn còn cảm giác khó chịu.

Giai đoạn 6: Đau dây thần kinh hậu zona (Di chứng huyết ứ kinh lạc)

Đây là giai đoạn đáng sợ nhất của bệnh zona. Theo Đông y, dù mụn nước đã hết nhưng “độc tà” vẫn còn lưu trú trong kinh lạc gây cản trở khí huyết lưu thông, dẫn đến tình trạng “thông bất thống, thống bất thông” (lưu thông thì không đau, đau là do không lưu thông).

• Cơn đau vô cùng nghiêm trọng, đau kéo dài như bị kim châm, đâm xuyên hoặc bỏng rát.
• Thời gian đau có thể kéo dài hơn 3 tháng, thậm chí hàng năm trời, gây suy nhược cơ thể, mất ngủ và trầm cảm.

Cách điều trị: Người bệnh cần sử dụng thuốc theo chỉ định chặt chẽ của bác sĩ. Đông y thường sử dụng các bài thuốc “Hoạt huyết hóa ứ, thông kinh hoạt lạc” để giải tỏa cơn đau từ gốc.

Gợi ý: Cách phân biệt và điều trị bệnh zona thần kinh và giời leo

Các biến chứng nguy hiểm của bệnh zona thần kinh

Nhiễm trùng da (Bội nhiễm)

Xảy ra khi vi khuẩn bên ngoài xâm nhập vào bọng nước bị vỡ. Vùng da sưng đỏ, đau nhức dữ dội và có thể chảy mủ hôi. Nguy hiểm nhất là vi khuẩn xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng máu, đe dọa tính mạng.

Cơn đau dây thần kinh sau zona (PHN)

Được gọi là Postherpetic Neuralgia. Cơn đau này dai dẳng và rõ rệt hơn khi có bất kỳ tác động nhẹ nào vào vùng da tổn thương. Nếu zona ở vùng đầu mặt, đau có thể lan sang tai, ảnh hưởng trực tiếp đến thính lực.

Hội chứng Ramsay Hunt

Đây là tình trạng virus tấn công dây thần kinh mặt gần tai, gây liệt mặt ngoại biên, mất thính giác và đau tai dữ dội. Đây là biến chứng nặng nề cần được can thiệp y tế khẩn cấp để tránh liệt mặt vĩnh viễn.

Ảnh hưởng đến thị giác

Khi bị zona thần kinh ở mặt, đặc biệt là vùng mắt, virus có thể gây viêm kết mạc, viêm giác mạc. Khoảng 10 – 25% bệnh nhân gặp biến chứng này, dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa nếu không điều trị kịp thời.

Một số biến chứng nội tạng khác

Trong một số ít trường hợp chính khí quá suy kiệt, tà độc có thể xâm nhập sâu vào phủ tạng gây viêm phổi, viêm gan hoặc thậm chí là viêm màng não, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Các biện pháp chăm sóc bệnh nhân bị zona thần kinh

Để hỗ trợ quá trình “khu phong, thanh nhiệt, trừ thấp”, việc chăm sóc đóng vai trò cực kỳ quan trọng:

• Chế độ ăn uống: Tránh các thực phẩm dễ gây kích ứng, phát ban như đồ nếp, hải sản, đồ cay nóng. Tăng cường rau xanh, trái cây giàu vitamin (C, E) để nâng cao chính khí (sức đề kháng).
• Vệ sinh: Giữ vùng da tổn thương sạch sẽ bằng nước muối sinh lý. Tuyệt đối không gãi làm vỡ mụn nước để tránh “độc tà” lan rộng.
• Lối sống: Nghỉ ngơi điều độ, tránh stress vì lo âu sẽ khiến can hỏa vượng, làm bệnh nặng hơn.
• Cảnh báo: Nếu có dấu hiệu sốt cao, ớn lạnh, nôn mửa hoặc đau nhức không kiểm soát, cần đến ngay cơ sở y tế.

Trong các giai đoạn của zona thần kinh, giai đoạn mụn vỡ là thời điểm đòi hỏi bệnh nhân chăm sóc cơ thể kỹ càng nhất. Việc kết hợp giữa các dung dịch sát khuẩn hiện đại và các bài thuốc Đông y vận hành theo cơ chế thanh nhiệt, giải độc từ bên trong sẽ giúp rút ngắn thời gian điều trị xuống còn 7 – 10 ngày và giảm thiểu tối đa nguy cơ đau hậu zona.

Bài viết liên quan:

• Top 7 thuốc bôi đặc trị zona thần kinh hiệu quả năm 2024
• Thuốc bôi hay dân gian sẽ hiệu quả cho bà bầu bị zona thần kinh?