Bệnh Nấm Candida Là Gì? Dấu Hiệu Nhiễm Nấm Và Cách Điều Trị

Nấm Candida là một thành phần quen thuộc trong hệ vi sinh của cơ thể người, thường trú ngụ tại đường tiêu hóa, khoang miệng và cơ quan sinh dục. Ở trạng thái cân bằng, chúng tồn tại hòa bình cùng các lợi khuẩn khác. Tuy nhiên, khi chính khí suy giảm hoặc môi trường nội tại mất cân bằng, loại nấm này sẽ bùng phát và gây ra nhiều phiền toái cho sức khỏe.

Bệnh nấm Candida dưới góc nhìn Đông – Tây y kết hợp

Dưới góc nhìn của y học hiện đại, nấm Candida là một loại nấm men có khả năng gây nhiễm trùng cơ hội. Trong khi đó, Y học cổ truyền (YHCT) không gọi đích danh “nấm Candida” mà xếp tình trạng này vào phạm vi các chứng bệnh liên quan đến Thấp nhiệt và Chính khí hư. Khi tạng phủ suy yếu, đặc biệt là Tỳ và Thận, khả năng vận hóa nước và dịch cơ thể bị đình trệ, sinh ra thấp (ẩm ướt). Thấp lâu ngày hóa nhiệt, tạo ra môi trường “nóng ẩm” lý tưởng để nấm men sinh sôi và gây bệnh.

Bệnh nấm Candida có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau, mỗi vị trí lại mang những đặc thù riêng về bệnh lý:

• Nhiễm trùng âm đạo (Nấm phụ khoa): Đây là thể bệnh phổ biến nhất ở phụ nữ. Đông y coi đây là chứng “Đới hạ”. Nguyên nhân thường do thấp nhiệt hạ chú xuống hạ tiêu, gây ngứa ngáy dữ dội, khí hư ra nhiều có màu trắng đục như váng sữa hoặc bã đậu.
• Nhiễm trùng miệng (Tưa miệng): Thường gặp ở trẻ em hoặc người già có hệ miễn dịch kém. YHCT cho rằng do vị nhiệt hoặc tâm hỏa vượng bốc lên trên, kết hợp với thấp trệ tại khoang miệng tạo ra những mảng trắng, đau rát trên lưỡi và nướu.
• Nhiễm trùng da: Hay xuất hiện tại các nếp gấp như nách, bẹn. Đây là hệ quả của tình trạng thấp nhiệt uất kết tại cơ nhục, gây đỏ, ngứa và bong tróc da.

Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ khiến nấm bùng phát

Có nhiều yếu tố tác động khiến nấm Candida chuyển từ trạng thái cộng sinh sang gây bệnh. Việc nhận diện rõ nguyên nhân sẽ giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả bền vững hơn:

• Lạm dụng thuốc kháng sinh: Thuốc kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn có hại nhưng đồng thời cũng làm chết các lợi khuẩn (chính là đội quân bảo vệ cơ thể). Điều này phá vỡ sự cân bằng tự nhiên, tạo khoảng trống cho nấm phát triển.
• Hệ thống miễn dịch suy yếu: Những người có thể trạng kém, người bị HIV/AIDS hoặc đang hóa trị là đối tượng tấn công hàng đầu của nấm do chính khí quá hư hao.
• Sự thay đổi nội tiết (Mang thai): Thời kỳ mang thai khiến nội tiết tố thay đổi, làm thay đổi độ pH trong âm đạo, biến nơi này thành môi trường thuận lợi cho nấm.
• Chế độ sinh hoạt: Mặc quần áo quá chật, bằng chất liệu bí bách sẽ giữ ẩm và nhiệt – hai yếu tố “vàng” để nấm Candida sinh sôi.

Tìm hiểu: Bị ngứa 2 bên mép vùng kín: Nguyên nhân và cách trị dứt điểm

Dấu hiệu nhận biết nhiễm nấm Candida

Tùy vào vị trí bị ảnh hưởng, người bệnh sẽ có những biểu hiện lâm sàng khác nhau:

Tại vùng kín (Phụ nữ):

• Ngứa ngáy râm ran hoặc dữ dội vùng âm hộ, âm đạo.
• Dịch tiết âm đạo (khí hư) bất thường: có màu trắng đục, đóng thành mảng như bã đậu, không mùi hoặc mùi hôi nhẹ.
• Cảm giác nóng rát, đau khi đi tiểu hoặc khi quan hệ tình dục.

Tại khoang miệng:

• Xuất hiện các mảng trắng trông như sữa đông trên lưỡi, má trong, nướu.
• Các mảng này khi cạo ra có thể gây chảy máu nhẹ và đau rát.
• Mất vị giác hoặc cảm thấy đau khi ăn uống, nuốt thức ăn.

Trên da:

• Vùng da đỏ rực, có ranh giới rõ ràng, kèm theo ngứa và bong tróc.
• Thường xuất hiện ở các vùng da hay ẩm ướt, nếp gấp cơ thể.

Bên cạnh các dấu hiệu tại chỗ, người nhiễm nấm lâu ngày thường cảm thấy cơ thể mệt mỏi, đau đầu, ăn uống không ngon miệng. Đây là biểu hiện của tình trạng “thấp trệ” làm cản trở quá trình vận hành khí huyết của cơ thể.

Có thể bạn cần biết: Nấm Candida miệng là gì? Dấu hiệu và cách điều trị

Phương pháp chẩn đoán tình trạng nhiễm nấm

Để đưa ra lộ trình điều trị chuẩn xác, việc chẩn đoán là vô cùng quan trọng. Hiện nay, sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và xét nghiệm hiện đại giúp xác định chính xác mức độ nhiễm nấm:

• Soi tươi KOH: Phương pháp nhanh chóng bằng cách lấy mẫu bệnh phẩm nhuộm với dung dịch KOH để quan sát bào tử nấm dưới kính hiển vi.
• Cấy máu/Cấy dịch: Dùng trong các trường hợp nghi ngờ nấm xâm lấn sâu vào các cơ quan nội tạng hoặc nhiễm trùng máu.
• Sinh thiết: Lấy một mẫu mô nhỏ để kiểm tra chuyên sâu, thường chỉ định khi tình trạng nhiễm trùng phức tạp hoặc không đáp ứng điều trị thông thường.

Biện pháp điều trị nấm Candida: Sự giao thoa Đông – Tây

Tùy theo mức độ nặng nhẹ và vị trí nhiễm nấm, y khoa có những hướng tiếp cận cụ thể. Mục tiêu chung là loại bỏ tác nhân gây bệnh và phục hồi môi trường cân bằng cho cơ thể.

Hướng điều trị theo từng thể bệnh:

• Nhiễm trùng âm đạo: Sử dụng các loại viên đặt, kem bôi chứa hoạt chất chống nấm tại chỗ. Những trường hợp tái phát thường xuyên cần kết hợp thuốc uống đường toàn thân để ổn định nội môi.
• Nhiễm trùng miệng: Thường dùng nước súc miệng chuyên dụng hoặc thuốc bôi dạng gel để làm sạch nấm tại khoang miệng.
• Nhiễm trùng da: Các loại mỡ bôi ngoài da có tác dụng kháng nấm, làm dịu da và giảm ngứa nhanh chóng.

Bên cạnh việc dùng thuốc, Y học cổ truyền chú trọng vào việc sử dụng các loại thảo dược tự nhiên có tính kháng sinh mạnh như lá trầu không, chè xanh để ngâm rửa, giúp sát khuẩn nhẹ nhàng mà không làm khô da hay mất cân bằng pH tự nhiên.

Tìm hiểu: Nhiễm nấm Candida âm đạo: Cách nhận biết, chẩn đoán và điều trị

Biện pháp phòng ngừa nhiễm nấm bền vững

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để ngăn chặn sự quay trở lại của nấm Candida, bà con nên xây dựng một lối sống khoa học và sạch sẽ:

• Giữ vệ sinh khô ráo: Nấm rất sợ môi trường khô sạch. Hãy luôn giữ cho các vùng da nếp gấp và vùng kín được thông thoáng.
• Lựa chọn trang phục: Ưu tiên đồ lót bằng vải cotton thấm hút mồ hôi tốt. Tuyệt đối không mặc quần áo còn ẩm ướt.
• Sử dụng thuốc đúng cách: Chỉ dùng kháng sinh khi thực sự cần thiết và theo đúng chỉ định của bác sĩ để bảo vệ hệ vi sinh cơ thể.
• Chế độ dinh dưỡng: Tăng cường các loại thực phẩm lên men tự nhiên (như sữa chua không đường) để bổ sung lợi khuẩn. Hạn chế đồ ngọt và chất kích thích.
• Quản lý bệnh lý nền: Người bị tiểu đường cần kiểm soát tốt đường huyết, vì lượng đường cao trong máu và dịch cơ thể là điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.

Nhiễm nấm Candida dù gây nhiều khó chịu nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Đừng vì tâm lý e ngại mà tự ý mua thuốc điều trị tại nhà khiến bệnh dễ chuyển sang mãn tính và kháng thuốc.

Tham khảo thêm:

• Bệnh nhiễm nấm Aspergillosis
• Bệnh nấm nách