Viêm khớp phản ứng: Đừng để sưng đau khớp sau nhiễm trùng trở nặng

Viêm khớp phản ứng (hội chứng Reiter) là một dạng bệnh lý xương khớp đặc thù, thường khởi phát sau một đợt nhiễm trùng tại các cơ quan khác trong cơ thể. Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, đây là trạng thái cơ thể suy yếu, tạo điều kiện cho ngoại tà xâm nhập và khu trú tại các khớp xương, gây ra tình trạng sưng, đau và hạn chế vận động.

Bản chất của viêm khớp phản ứng dưới nhãn quan Đông y

Trong Đông y, viêm khớp phản ứng được xếp vào phạm vi chứng Tý. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ bệnh không khởi phát đơn thuần từ khớp mà có mối liên hệ mật thiết với “tà khí dư độc” sau khi cơ thể trải qua một đợt bệnh lý tại đường tiêu hóa hoặc tiết niệu.

Khi cơ thể bị ngoại tà (vi khuẩn, virus) tấn công, nếu chính khí (sức đề kháng) không đủ mạnh để tiêu trừ hoàn toàn, các dư độc này sẽ lưu lại trong kinh lạc. Theo y lý, “Chính khí tồn nội, tà bất khả can” – khi chính khí suy kiệt, tà khí sẽ thừa cơ lấn tới, khu trú tại các khớp xương vốn là nơi khí huyết lưu thông trì trệ, gây ra tình trạng khí trệ huyết ứ, phát sinh sưng, nóng, đỏ, đau.

Sự kết hợp giữa yếu tố bên trong (Tạng thận hư suy, can huyết không đầy đủ) và yếu tố bên ngoài (Phong – Hàn – Thấp – Nhiệt) tạo nên cơ chế hình thành bệnh. Trong đó, Thấp Nhiệt thường đóng vai trò chủ đạo trong giai đoạn cấp tính của viêm khớp phản ứng, gây nên các biểu hiện viêm sưng tại khớp gối, cổ chân và các vùng niêm mạc mắt, miệng.

Căn nguyên và các thể bệnh thường gặp

Việc nhận diện căn nguyên không chỉ dừng lại ở các loại vi khuẩn như Salmonella, Chlamydia hay virus viêm gan, mà cần nhìn sâu vào sự mất cân bằng của tạng phủ. Đông y chia viêm khớp phản ứng thành các thể lâm sàng chính:

• Thể Thấp Nhiệt thương tân: Thường gặp ở giai đoạn đầu, sau khi người bệnh bị nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc tiêu hóa. Các khớp sưng nóng, đỏ đau rõ rệt, kèm theo các triệu chứng toàn thân như sốt, khát nước, tiểu tiện đỏ.
• Thể Phong Thấp Nhiệt Tý: Tà khí xâm nhập kinh lạc khiến khí huyết vận hành không thông. Người bệnh đau di chuyển giữa các khớp, sợ gió, sợ nóng.
• Thể Can Thận hư suy: Đây là giai đoạn mãn tính hoặc ở người bệnh có nền tảng thể chất yếu. Khi thận hư không chủ được cốt tủy, can hư không nuôi dưỡng được cân mạch, bệnh sẽ tái đi tái lại nhiều lần, gây đau mỏi cột sống và thắt lưng.

“Khớp xương sưng đau vốn chỉ là cái ngọn, tạng phủ suy vi và khí huyết ngưng trệ mới là cái gốc cần hóa giải.”

Nhận diện triệu chứng và mối liên hệ đa cơ quan

Viêm khớp phản ứng không chỉ khu trú tại một vị trí đơn lẻ mà thường biểu hiện mang tính hệ thống. Người bệnh cần lưu tâm đến các dấu hiệu sau để có hướng xử lý kịp thời:

• Biểu hiện tại hệ vận động: Sưng đau một hoặc nhiều khớp lớn (gối, cổ chân, háng) không đối xứng. Cảm giác đau cứng vùng thắt lưng và khớp cùng chậu thường xuất hiện vào buổi sáng.
• Phản ứng tại niêm mạc và mắt: Đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc viêm kết mạc thường xảy ra trước hoặc cùng lúc với tình trạng sưng khớp. Các vết loét nông ở miệng hoặc bao quy đầu cũng là dấu hiệu điển hình của hội chứng này.
• Triệu chứng toàn thân: Mệt mỏi kéo dài, sốt nhẹ, chán ăn do tỳ vị vận hóa kém bởi ảnh hưởng của thấp tà.

Thông thường, các triệu chứng này sẽ khởi phát sau khoảng 1 tháng kể từ đợt nhiễm trùng ban đầu. Nếu không được đánh giá đúng mức, bệnh có thể tiến triển dẫn đến viêm khớp mãn tính, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống.

Tham vấn của bác sĩ Lê Hữu Tuấn:
“Bà con cần hiểu rằng, trong viêm khớp phản ứng, cái đau ở khớp gối hay cổ chân thực chất chỉ là hệ quả của một cuộc chiến dang dở giữa chính khí và tà khí từ trước đó. Nhiều trường hợp triệu chứng không nằm ở ngay chỗ đau, mà bắt nguồn từ sự hư suy của tạng Can, Thận hoặc sự tồn đọng dư độc tại hệ tiêu hóa, tiết niệu. Nếu chúng ta chỉ chăm chăm dùng các biện pháp giảm đau tức thời để xử lý triệu chứng mà bỏ qua việc phục hồi cơ địa, bồi bổ chính khí thì bệnh sẽ rất dễ tái phát, thậm chí chuyển biến sang các dạng nặng hơn như viêm cột sống dính khớp.”

Hướng hỗ trợ cải thiện theo nguyên lý Y học cổ truyền

Mục tiêu cốt lõi của việc hỗ trợ điều trị viêm khớp phản ứng là: “Khu phong, tán hàn, trừ thấp, thanh nhiệt, thông kinh hoạt lạc” kết hợp với “Bồi bổ can thận, nâng cao chính khí”.

Nguyên tắc phối ngũ trong Đông y

Để giải quyết hiệu quả, cần sử dụng các vị thuốc có tính chất kháng viêm tự nhiên, đào thải độc tố còn sót lại sau nhiễm trùng. Các vị thuốc như Độc hoạt, Tang ký sinh, Ngưu tất, Đỗ trọng thường được ưu tiên để cường gân cốt, bổ can thận. Song song đó, các vị như Kim ngân hoa, Liên kiều có thể được bổ sung để thanh nhiệt, giải độc nếu bệnh đang ở thể Thấp Nhiệt.

Chế độ sinh hoạt và vận động

Người bệnh cần duy trì tư thế vận động đúng cách, tránh các tác động quá tải lên khớp đang bị viêm. Việc tập luyện nhẹ nhàng giúp kích thích lưu thông khí huyết, tránh tình trạng huyết ứ gây biến dạng khớp. Đồng thời, cần đảm bảo chế độ ăn uống thanh đạm, tránh các thực phẩm cay nóng, kích thích để không làm trầm trọng thêm tình trạng nhiệt độc trong cơ thể.

Phòng ngừa tái phát và bảo vệ hệ xương khớp

Để ngăn ngừa viêm khớp phản ứng quay trở lại, việc bảo vệ cơ thể khỏi các đợt nhiễm trùng là yếu tố tiên quyết. Hãy thực hiện ăn chín uống sôi, vệ sinh cá nhân sạch sẽ và quan hệ tình dục an toàn để tránh lây nhiễm các bệnh đường tiết niệu.

Bên cạnh đó, việc thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín là vô cùng cần thiết để đánh giá tình trạng kháng nguyên HLA-B27 nếu có, từ đó có phương án dự phòng sớm các biến chứng như viêm cột sống dính khớp.

Viêm khớp phản ứng tuy có thể diễn biến phức tạp nhưng nếu được nhận diện đúng và hỗ trợ kịp thời, sức khỏe xương khớp hoàn toàn có thể phục hồi. Đừng chủ quan trước những cơn đau nhức “mượn đường” từ những đợt nhiễm trùng trước đó.

Nếu bà con đang gặp phải tình trạng sưng đau khớp sau khi bị tiêu chảy hoặc viêm nhiễm đường tiết niệu, hãy liên hệ ngay để được hỗ trợ đánh giá tình trạng một cách kỹ lưỡng nhất qua Zalo 0972.606.773 hoặc Số điện thoại 0972 606 773.